Anayasa Mahkemesi bireysel başvuru kararlarının bağlayıcılığı ve icrası

Anayasa Mahkemesi bireysel başvuru kararlarının bağlayıcılığı ve icrası

Anayasa Mahkemesi bireysel başvuru kararlarının bağlayıcılığı ve icrası. 2010 yılında 5982 sayılı kanunla Anayasanın 148. maddesinde yer alan Anayasa Mahkemesine (AYM) bireysel başvuru kararlarının bağlayıcılığı ve icrası konusunda Anayasanın 153. maddesinde özel bir düzenleme yer almamaktadır.

AYM bireysel başvuru kararlarının bağlayıcılığı ve icrası meselesi esas olarak 6216 sayılı Kanun‘la ve Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü ile somutlaştırılmıştır.

Anayasanın 153. maddesinde esasen iptal kararlarına ilişkin düzenlemeler yer almakta, AYM kararlarının yürürlüğe girebilmesi için Resmi Gazete’de yayınlanma zorunluluğu öngörülmektedir.

Ancak 2010 yılı anayasa değişikliğinde bireysel başvuru kararlarının Resmi Gazete’de yayınlanma zorunluluğu ile ilgili herhangi bir ek düzenleme yapılmamış ve buna konuda düzenleme yetkisi yasakoyucuya bırakılmıştır.

2010 yılı öncesinde AYM kararlarının bağlayıcılığı konusundaki tartışmalara bakıldığında, asıl meselenin kararların kesinliği ve madde 153/son doğrultusunda kimleri bağladığı ile ilgili bir tartışma olmaktan çok, kararların hangi kısmının (hüküm fıkrasının mı,  gerekçelerinin de mi) bağlayıcı kabul edileceği konusunda yoğunlaştığı görülür.

Anayasa Mahkemesi bireysel başvuru kararlarının bağlayıcılığı açısından ise sadece gerekçelerin ne oranda bağlayıcı olduğu değil, aynı zamanda kararların başvurucunun ötesine geçen objektif bir etkisinin olup olmadığı ve nihayetinde kararın gereklerini yerine getirme konusunda kimin asli muhatap olduğu sorusu da ortaya çıkmaktadır.

Anayasa Mahkemesi bireysel başvuru kararları bağlayıcı mı

İçtüzüğün 79(2) fıkrasındaki düzenlemede AYM’nin 6216 sayılı Kanunun 50(1) fıkrasında yer alan ve 2. fıkranın genel bir ifadesi gibi anlaşılıp uygulanan hüküm birbirinin alternatifi olarak düzenmiştir.

Buna göre, “Bölüm kararında, gerekli görüldüğü takdirde Kanunun 50’nci maddesinin birinci fıkrası doğrultusunda ihlalin ve sonuçlarının hangi şekilde ortadan kaldırılabileceği hususunda yapılması gerekenler belirtilir”.

İhlal kararıyla sonuçlanan bir başvurudaki somut mesele ile kararın içeriğindeki genel ilkeler birbirinden ayrılabilir mi. Ayrılabilirse, genel ilkelerin benzer bir olaya uygulanabilmesi derece mahkemelerinin kararın gerekçesiyle bağlı olmasından mı kaynaklanır. Yoksa başvurucunun neredeyse aynı olan somut koşullarından mı kaynaklanmaktadır.

Anayasa Mahkemesi bireysel başvuru kararlarının özellikleri nelerdir

AYM’nin bireysel başvuru kararları da tıpkı AYM’nin diğer kararları gibi şekli ve maddi anlamda kesin hüküm teşkil edip genel bağlayıcı niteliğe sahiptir. Kararların varlık
sebebinin bireysel bir ihlal iddiası olması, kararların hukuk sistemi içinde objektif bir etki doğuramayacağı biçiminde anlaşılamaz. Bu nedenle kararların muhatabı kimdir? sorusunun bu objektif etki ışığında değerlendirilmesi zorunludur.

Anayasa Mahkemesi bireysel başvuru kararlarının sonuçları

AYM kararlarının bağlayıcılığı ve icrası, son kertede kararların ikna edici gücüne, yani gerekçelerinin tutarlı ve istikrarlı olmasına bağlıdır. Öncelikle derece mahkemeleri, bunun yanı sıra yasama ve yürütme organları ancak bu koşullarda AYM kararlarına uymayı seçeceklerdir. AYM’nin kendisi bu koşulları sağlayamadığı sürece, kararların icrasına ilişkin zorlayıcı yasal düzenlemelerin etkili olamayacağı açıktır.

AYM bireysel başvuru kararlarının icrası

Bu nedenle AYM bireysel başvuru kararlarının icrasının ancak kurumlar arası diyalogla sağlanabileceğinin bilincinde olunması gerekir. Ancak önemle vurgulanması gereken husus, bu diyaloğun hiyerarşik bir boyut taşımamasının, AYM’nin bireysel başvuru kararlarının bağlayıcılığı olmadığı ve icrasının isteğe bağlı olduğu anlamına gelmeyeceği gibi, diğer organlara AYM kararlarını dikkate almama, kararın gerekçelerini ve yapılması gerekenleri göz ardı etme yetkisi de vermediğidir. Kamu gücünü kullanan bütün organların ortak amacı hukuk devleti çerçevesinde temel hak ve özgürlüklerin korunması olmalıdır. Bunun ortak payda olduğunun hatırlanması, bu diyaloğun sağlanmasını hiç kuşkusuz kolaylaştıracaktır. Anayasa Mahkemesi bireysel başvuru kararlarının bağlayıcılığı, icrası ve sonuçları.