Anayasa Mahkemesine (AYM) bireysel başvuru konusunda önemli hatırlatmalar

İçindekiler tablosu

Anayasa Mahkemesine (AYM) bireysel başvuru

Bireysel başvuru, herkesin Anayasa’da güvence altına alınmış temel hak ve özgürlüklerinden Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (AİHS) ve buna ek Türkiye’nin taraf olduğu protokoller kapsamındaki herhangi birinin kamu gücü tarafından ihlal edildiği iddiasıyla başvurabileceği bir hak arama yoludur. AYM’ye bireysel başvuru, 6216 sayılı Kanun ve Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü’nde gösterilen kurallara uygun şekilde ve resmî dilde yapılır.

Anayasa Mahkemesine (AYM) bireysel başvuru nasıl yapılır?

Bireysel başvuru formu nereden temin edilebilir?

Başvurular, İçtüzük ekinde örneği bulunan ve AYM’nin internet sitesinde yayımlanan başvuru formu kullanılarak yapılır. Başvuru formuna buradan ulaşabilirsiniz.

Başvuru formu hangi bilgileri içermelidir?

Başvuru formunda aşağıdaki bilgileri içermelidir:

  • Başvurucunun adı, soyadı, vatandaşlık numarası, doğum tarihi ve yeri, uyruğu, cinsiyeti, mesleği ve adresi, varsa telefon numaraları ve elektronik posta adresi,
  • Başvurucu tüzel kişi ise unvanı, adresi ve tüzel kişiliği temsile yetkili kişinin kimlik bilgileri, varsa telefon numaraları ve elektronik posta adresi,
  • Kanuni temsilcisi ya da avukatı varsa kanuni temsilcisinin ya da avukatının adı, mesleği ve adresi, varsa telefon numarası ve elektronik posta adresi,
  • Kamu gücünün ihlale neden olduğu iddia edilen işlem, eylem ya da ihmaline dair olayların tarih sırasına göre özeti,
  • Bireysel başvuru kapsamındaki haklardan hangisinin hangi nedenle ihlal edildiği ve buna ilişkin gerekçeler ve delillere ait özlü açıklamalar,
  • Başvurucunun güncel ve kişisel bir temel hakkının doğrudan zedelendiği iddiasının dayanakları,
  • Başvuru yollarının tüketilmesine ilişkin aşamalar,
  • Başvuru yollarının tüketildiği veya başvuru yolu öngörülmemişse ihlalin öğrenildiği tarih,
  • Başvuru, mazeret nedeniyle süresi içinde yapılamamışsa buna dair açıklamalar,
  • Başvurucunun talepleri,
  • Başvurucunun AYM önünde devam eden bir başka başvurusu varsa numarası,
  • Başvurucunun varsa kamuya açık belgelerde kimliğinin gizli tutulması talebi ve bunun gerekçeleri,
  • Başvurucunun kısa mesaj (SMS) veya elektronik posta yoluyla bilgilendirme yapılmasını isteyip istemediği,
  • Başvurucunun varsa avukatının ya da kanuni temsilcisinin imzaları.

Adres değişikliği durumunda ne yapmalıyım?

Başvurucunun adresinde veya başvuruyla ilgili koşullarda herhangi bir değişiklik meydana geldiğinde bunu AYM’ye bildirmesi zorunludur.

Başvuru formuna hangi belgelerin eklenmesi gerekir?

  • Kanuni temsilci veya avukat vasıtasıyla takip edilen başvurularda başvurucuyu temsile yetkili olunduğuna dair belge,
  • Başvuru harcının ödendiğine dair belge,
  • Nüfus cüzdanı örneği, başvurucu yabancı ise geçerli kimlik belgesi,
  • Tüzel kişilerde tüzel kişiliği yetkili olunduğuna dair belge,
  • Nihai karar ya da işlem tebliğ edilmişse tebellüğ belgesi,
  • Dayanılan belgelerin asılları ya da onaylı örnekleri,
  • Tazminat talebi varsa uğranılan zarar ve buna ilişkin belgeler,
  • Başvuru, süresinde yapılamamışsa varsa mazereti ispatlayan belgeler.

Başvuru formuna eklenmesi gereken belgelere ulaşamazsam ne yapmalıyım?

Başvurucu, ihlal iddiasına dayanak gösterdiği İçtüzük’ün 59(3) fıkrasındaki belgelere herhangi bir nedenle ulaşamaması hâlinde bunun gerekçelerini belirtir. AYM gerekli gördüğü takdirde bu bilgi ve belgeleri resen toplar.

Bireysel başvuru yapmak için nereye müracaat etmeliyim? Başvuru belgeleri nereye verilir?

Bireysel başvuru, AYM’ye doğrudan müracaatla ya da mahkemeler veya yurt dışı temsilcilikler vasıtasıyla yapılabilir.

Anayasa Mahkemesinin adresi nerededir?

Ahlatlıbel Mahallesi

İncek Şht. Savcı Mehmet Selim Kiraz Blv. No:4

06805 Çankaya/Ankara

Bireysel başvurunun şahsen mi yapılması gerekir?

Bireysel başvuru bizzat başvurucu, kanuni temsilcisi ya da avukatı tarafından yapılabilir. Avukat veya kanuni temsilci aracılığıyla yapılan başvurularda temsile dair yetki belgesinin sunulması zorunludur.

Bireysel başvuru yapmak için avukat tutmak zorunlu mudur?

Bireysel başvuruda bulunulurken ya da başvurunun incelenme sürecinde avukat tutmak zorunluluğu bulunmamaktadır.

Kimliğimin ve kişisel bilgilerimin gizli tutulmasını talep etme hakkım var mıdır?

Başvurucu gerekçesini belirtmek kaydıyla kamuya açık belgelerde kimliğinin gizli tutulmasını talep edebilir.

Bireysel başvuru harca tabi midir? Başvuru ücreti / harcı ne kadardır?

Bireysel başvurular harca tabidir. Başvuru harcı 2018 yılı için 294,70 TL’dir.

Adli yardım talep edebilir miyim?

Başvurucunun adli yardım talebini başvuru formunda açıkça dile getirmesi ve harcı ödeme imkânından yoksun bulunduğunu ispatlayan belgeleri forma eklemesi gerekmektedir.

Adli yardım talebim hangi durumda kabul edilir?

Adli yardım talebinin kabul edilebilmesi için başvurucunun kendisinin ve ailesinin geçimini önemli ölçüde zor duruma düşürmeksizin yargılama giderlerini kısmen veya tamamen ödeme gücünden yoksun olması ve aynı zamanda adli yardım talebinin açıkça dayanaksız olmaması gerekmektedir. Adli yardım talepleri, başvuruların kabul edilebilirliği hakkında karar verecek yargısal organ tarafından hükme bağlanır.

Başvurumun durumu hakkında bilgili edinebilir miyim?

Başvurunun kayda alındığı ve başvuru numarası AYM başvurucuya bildirilmektedir. Daha sonra yapılacak yazışmalar, bildirilen bu başvuru numarası üzerinden yürütülür. Başvurunun aşamaları e-Devlet sistemi (bireysel başvuru sorgulama) üzerinden takip edilebilir. AYM tarafından adli yardım talebinin kabulü veya reddi ile başvurunun idari yönden reddine, kısmen/tamamen kabul edilemezliğine ya da esasına ilişkin olarak verilen kararlar başvurucuya tebliğ edilir.

Bireysel başvuru formunda eksiklik bulunması halinde başvurum reddedilir mi?

Başvuru evrakında herhangi bir eksiklik bulunması hâlinde eksikliğin giderilmesi için başvurucu veya varsa vekiline on beş günü geçmemek üzere ek süre verilir. Geçerli bir mazereti olmaksızın bu sürede eksikliğin tamamlanmaması durumunda başvurunun reddine karar verileceği bildirilir.

Tespit edilen eksikliklerin verilen kesin sürelerde tamamlanmadığı hâllerde başvurunun reddine karar verilir ve bu karar başvurucuya tebliğ edilir. Bu karara karşı tebliğ tarihinden itibaren yedi gün içinde Komisyona itiraz edilebilir. Bu konuda Komisyonların verdiği kararlar kesindir.

Bireysel başvuruda bulunduğumda başvuruya konu işlemin infazı ya da icrası durur mu?

Bireysel başvuru yapılması, kesinleşen kamu gücü işleminin icrası ya da infazını engelleyici bir etki doğurmadığı gibi kamu gücü işleminin icra/infaz edilebilirliği bireysel başvuru incelemesi süresince de devam eder. Bu hususun istisnası, AYM tarafından bir tedbir kararı verilmesi hâlidir.

Başvurum ne zaman karara bağlanır? İnceleme ne zaman sonuçlanır?

Bireysel başvurular, geliş sırasına göre incelenerek karara bağlanır. Ancak AYM, başvuruların konuları itibarıyla önemini ve aciliyetini göz önünde bulundurarak tespit ettiği kriterler çerçevesinde farklı bir inceleme sıralaması belirleyebilir.

Bireysel başvurumdan vazgeçmem mümkün müdür?

Bireysel başvuruda bulunulduktan sonra başvurudan feragat edilebilir. Başvurudan feragat edilmesi hâlinde düşme kararı verilebilir.

Anayasa Mahkemesi ile yazışma usulü nasıldır?

Başvurucu, AYM ile yazışmalarını İçtüzük’te belirlenen bireysel başvuru usulünü izleyerek yapmak zorundadır.

Başvurulara ilişkin bilgi, belge ve diğer her türlü talebin yazılı olarak yapılması gerekir. Duruşma, tanık dinlenmesi veya keşif esnasında yapılanlar hariç bu usule uyulmaksızın yapılan talepler dikkate alınmaz.

Bireysel başvurum hangi koşullarda kabul edilebilir bulunur?

AYM hangi konularda yapılan bireysel başvuruları inceler?

AYM bireysel başvuru incelemelerinin konusu, Anayasa’da güvence altına alınmış temel hak ve özgürlüklerden AİHS kapsamındaki herhangi birinin kamu gücü tarafından ihlal edildiği iddialarıdır. Ancak yasama işlemleri ve düzenleyici idari işlemler aleyhine doğrudan yapılan başvurular ile AYM kararlarıyla Anayasa’nın yargı denetimi dışında bıraktığı işlemler bireysel başvuru incelemelerinin kapsamı dışındadır.

Kimler Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunabilir?

Bireysel başvuru ancak ihlale yol açtığı ileri sürülen işlem, eylem ya da ihmal nedeniyle güncel ve kişisel bir hakkı doğrudan etkilenenler tarafından yapılabilir. Kamu tüzel kişileri bireysel başvuru yapamaz. Özel hukuk tüzel kişileri sadece tüzel kişiliğe ait haklarının ihlal edildiği gerekçesiyle bireysel başvuruda bulunabilir. Yalnızca Türk vatandaşlarına tanınan haklarla ilgili olarak yabancılar bireysel başvuru yapamaz.

Bu konuda şu makalelere bakabilirsiniz

Bireysel başvuru süresi ne kadardır? Ne zaman başvuru yapmalıyım?

Bireysel başvurunun başvuru yollarının tüketildiği tarihten, başvuru yolu öngörülmemişse ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yapılması gerekir. Dolayısıyla başvuru süresi 30 gündür.

Bu konuda detaylı bilgiler için  şu sayfalara bakabilirsiniz: Anayasa Mahkemesine (AYM) Bireysel Başvuru Süresi,  Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine (AİHM) Bireysel Başvuru Süresi

Haklı bir mazeretimin olması durumunda bireysel başvuru süresi uzar mı?

Mücbir sebep veya ağır hastalık gibi haklı bir mazereti nedeniyle süresi içinde bireysel başvuruda bulunamayanlar,  mazeretin kalktığı tarihten itibaren on beş gün içinde ve mazeretlerini belgeleyen delillerle AYM’ye başvurabilirler. AYM, öncelikle başvurucunun ve mazeretinin geçerli görülüp görülmediğini inceleyerek mazereti kabul eder veya reddeder.

İdari ve yargısal başvuru yollarının tüketilmesi ne demektir?

İdari ve yargısal başvuru yollarını tüketmek; ihlale neden olduğu ileri sürülen işlem, eylem ya da ihmal için kanunda öngörülmüş idari ve yargısal başvuru yollarının tamamının bireysel başvuru yapılmadan önce tüketilmesi anlamına gelir.

Bireysel başvurumu incelenmesinde duruşma yapılmasını, tanık ve uzman dinlenmesini veya keşif yapılmasını talep edebilir miyim?

Bireysel başvuru incelemesinde duruşma yapılması, tanık ve uzman dinlenmesi ve keşif yapılması 6216 sayılı Kanun ile İçtüzük’te öngörülen şartlar altında mümkündür.

AYM’nin başvurumda ihlal kararı vermesi sonucunda ne olur?

İhlal kararı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yapılması gerekenlere hükmedilir. Ancak yerindelik denetimi yapılamaz, idari eylem ve işlem niteliğinde karar verilemez.

İhlalin bir mahkeme kararından kaynaklandığı tespit edilirse:

  • İhlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak için yeniden yargılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. İlgili mahkeme, ihlal kararında açıklanan ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldıracak şekilde yeniden yargılama yapar ve mümkünse dosya üzerinden ivedilikle karar verir.
  • Yapılan inceleme sonunda, başvurucunun bir hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi hâlinde yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmadığı takdirde başvurucu lehine uygun bir tazminata hükmedilebilir.
  • Tazminat miktarının tespitinin, daha ayrıntılı bir incelemeyi gerektirmesi hâlinde, bu konu karara bağlanmaksızın genel mahkemelerde dava açılması yolu gösterilebilir.

Bireysel başvurum hakkında verilen kararlar kesin midir?

Bireysel başvuru incelemesinde  Komisyonlar,  Bölümler  ve  Genel Kurul tarafından verilen kararlar kesindir. Ancak başvurunun süresinde yapılmadığı, 6216 sayılı Kanun‘un 59. ve 60.  maddelerdeki şekil şartlarına uygun olmadığı ve tespit edilen eksikliklerin verilen kesin sürelerde tamamlanmadığı hâllerde Komisyonlar Başraportörünce verilen başvurunun idari yönden reddi kararlarına karşı Komisyonlara itiraz edilebilir (yedi gün). Bu konuda Komisyonların verdiği kararlar kesindir.

Bireysel başvuru kararları kimlere tebliğ edilir? Yayımlanır mı?

Kararların birer örneği başvurucuya, Adalet Bakanlığına ve diğer ilgililere tebliğ edilir.

Genel Kurul ve Bölüm kararlarının tümü ile Komisyon kararlarından kabul edilebilirlik açısından ilkesel önem taşıyanları AYM’nin internet sitesinde yayımlanır.

Genel Kurul ve Bölüm tarafından verilen pilot karar niteliğinde ya da içtihadın ortaya konulması açısından ilkesel önemi haiz kararlar Resmi Gazete’de yayımlanır.

AYM tedbir kararı verilebilir mi?

Evet, AYM tedbir kararı verebilir. Bölümler tarafından esas incelemesi aşamasında, başvurucunun yaşamına ya da maddi veya manevi bütünlüğüne yönelik ciddi bir tehlike bulunduğunun anlaşılması halinde temel hakların korunması için zorunlu görülen tedbirlere resen veya başvurucunun talebi üzerine karar verilebilir.

AYM esas incelemesine geçmeden önce tedbir kararı verilebilir mi?

Tedbir kararına başvurulmaması hâlinde başvurucunun yaşamına ya da maddi veya manevi bütünlüğüne yönelik ciddi bir tehlike ortaya çıkabilir. Bu husus, esas hakkında karar verilmeden önce resen ya da başvurucunun talebi üzerine anlaşılabilir. Anılan durumda Komisyonlarca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesi derhâl yapılarak tedbir hususu da karara bağlanmak üzere başvuru, ilgili Bölüme gönderilir. Ciddi bir tehlikenin mevcut olmadığı anlaşıldığında ise ilgili Komisyon tarafından dosyanın Bölüme gönderilmesine yer olmadığına karar verilir.

Sınır dışı işlemlerine karşı yapılan başvurularda ciddi tehlikenin varlığı nasıl tespit edilir?

AYM, sınır dışı işlemlerine karşı yapılan başvurularda, geri gönderilen ülkenin koşullarını dosyaya sunulan bilgi ve belgelerle sınırlı kalmaksızın ulusal ve uluslararası kuruluşların ve devletlerin düzenlemiş olduğu insan hakları raporlarından da yararlanmak suretiyle resen araştırmaktadır. Bununla birlikte kural olarak menşe ülkede karşılaşılabilecek kişisel risklerin ve buna ilişkin somut bilgilerin başvurucular tarafından AYM’ye ayrıntılı şekilde sunulması gerekir.

Cezaevinde veya geri gönderme merkezinde (GGMsağlık durumu dikkate alınmaksızın tutulma iddiasıyla yapılan başvurularda ciddi tehlikenin varlığı nasıl tespit edilir?

Ceza infaz kurumunda veya geri gönderme merkezinde sağlık durumu dikkate alınmaksızın tutulma iddiasıyla yapılan başvurularda başvurucunun sağlık hizmetlerine erişim imkânına sahip olup olmadığı ve bu yerlerde tutulmasının yaşamına ya da maddi veya manevi bütünlüğüne yönelik ciddi bir tehlike oluşturup oluşturmadığı dikkate alınmaktadır. Anayasa Mahkemesine (AYM) bireysel başvuru.