Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru nedir? Bireysel başvuru nedir?

-

Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru nedir? Bireysel başvuru nedir?

Bireysel başvurunun tanımı

Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru nedir? Bireysel başvuru, temel hak ve özgürlükleri kamu gücünün işlem, eylem ya da ihmali nedeniyle ihlal edilen bireylerin diğer başvuru yollarını tükettikten sonra başvurdukları istisnai ve ikincil nitelikte bir hak arama yoludur.

12 Eylül 2010 tarihinde yapılan halkoylaması ile 1982 Anayasası’nın yargıya ilişkin hükümlerinde önemli değişiklikler yapılmıştır. Bu değişikliklerden biri de 1960’lı yıllardan beri ülkemizde tartışılagelen bireysel başvurunun yeni bir hak arama yolu olarak hukukumuza girmesi olmuştur.

Yapılan Anayasa değişikliği ile kişiler, Anayasa’da güvence altına alınmış temel hak ve özgürlüklerinden Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi(AİHS/Sözleşme) kapsamındaki birinin ihlal edilmesi durumunda Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yapabilme olanağına kavuşmuşlardır.

Bireysel başvurunun özellikleri

Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru nedir sorusuna cevap verebilmemiz için bu yolun fonksiyonlarını bilmek gerekir. Bireysel başvurunun özellikleri şu şekilde sıralanabilir:

  1. Bireysel başvuru, Anayasa’da belirtilen hakları ihlal edilenlere tanınan özel bir hak arama yoludur. Bireysel başvuru yolunun diğer hak arama yollarına göre yöntemi ve sonuçları itibarıyla farklı yönleri bulunmaktadır.
  2. Bireysel başvurunun varlık nedeni, Anayasa’da güvence altına alınan temel hak ve özgürlüklerin ihlal edilmesini önlemek ve eğer bir ihlal gerçekleşmişse ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmaktır.
  3. Bireysel başvuru kural olarak kamu gücü işlemlerine karşı yapılır. Bireysel başvurunun temel amacı kamu gücü karşısında korumasız durumdaki bireyin haklarının korunmasıdır.
  4. Bireysel başvuru, ikincil nitelikte bir hak arama yoludur (İkincil nitelikte hak arama yolu: İnsan hakkı ihlallerinin önlenmesi, öncelikle tüm idare ve yargı mercilerine ait bir görevdir. Bunun nedeni idare ve yargı mercilerinin hak ihlallerinin önlenmesinde daha etkin konumda oldukları şeklideki bir mantık yatmaktadır. Bu bakımdan hak ihlallerinin önlenmesi bakımından, ihlal iddialarının Anayasa Mahkemesi önünde dile getirilmeden önce ilgili mercilerin bu ihlalleri gidermeleri beklenir.
  5. Bireysel başvuru, istinaf ya da temyiz yolu da değildir. Kanun yollarında ortaya çıkan her türlü hukuka aykırılığın giderilmesi bireysel başvuru yolunda mümkün değildir. Bireysel başvuruya ancak Anayasa’da işaret edilen haklardan birinin ihlal edildiği iddiasıyla başvurulabilir.

Bireysel başvuru yoluna neden ihtiyaç duyuldu

Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru nedir sorusuna cevabı bir bakıma bu yolun getirilmesindeki arka planı bilmekten geçmektedir. Bireysel başvuru yolunun kabul edilmesinin amacı, temel hak ihlallerinin ulusal hukukta ortadan kaldırılması ve buna bağlı olarak ülkemiz aleyhine Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine (AİHM) yapılan başvuru sayısının azaltılmasıdır.

Türkiye AİHS’ye 1954 yılında taraf olmuş, bireysel başvuru yolunu 1987 yılında, AİHM’in zorunlu yargılama yetkisini ise 1990 yılında kabul etmiştir.

Avrupa Konseyine üye diğer ülkelerin istatistiklerine bakıldığında, iç hukukunda etkin bireysel başvuru yolu bulunan ülkeler aleyhine açılmış AİHM önünde çok az sayıda dava olduğu görülmektedir. Yine AİHM tarafından bu ülkeler aleyhine verilen ihlal kararları az sayıdadır (Almanya ve İspanya örnekleri).

Avrupa Konseyinin çeşitli organları da Sözleşme’nin iç hukukta uygulanmasını sağlamaya yönelik mekanizmaları kurmaları yönünde Sözleşme‘ye taraf devletlere yükümlülüklerini hatırlatmaktadır. Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi 2004(6) sayılı Tavsiye Kararında, AİHM önündeki dava yükünün azaltılabilmesi için bireysel başvuru yolunun ulusal hukukta tanınması gerekliliğini vurgulamıştır.

19 Şubat 2010 tarihinde Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi tarafından kabul edilen Interlaken Deklarasyonu ile Sözleşme’ye taraf devletler ulusal hukuklarında Sözleşme’yi uygulayıcı ve temel hak ihlallerini etkin bir şekilde ortadan kaldıracak mekanizmaları en kısa sürede kurma taahhüdünde bulunmuşlardır.

Venedik Komisyonunun 85. Genel Kurul toplantısında kabul edilen Anayasa Yargısına Bireysel Erişime İlişkin Rapor’da da bu etkili mekanizmalardan en önemlisinin anayasa mahkemelerine bireysel başvuru hakkının tanınması olduğu belirtilmiştir.

Avrupa Konseyi kurumları Sözleşme‘ye taraf devletlerin kendi ulusal hukuklarında insan hakları ihlallerini giderici mekanizmaları kurmalarının önemine dikkat çekmişlerdir.  oluşturmalarıdır. Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru bu mekanizmaların en önemlisidir.

Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru mevzuatı

Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru nedir sorusuyla ilgili bilinmesi gereken son bir husus da bireysel başvuruya ilişkin ulusal hukuktaki düzenlemelerdir.

Bireysel başvuru, 12/9/2010 tarihli referandumun ardından Anayasa’nın 148. ve 149. maddelerinde yapılan değişiklikler ve Anayasa’nın Geçici 18. maddesi hükümleri ile hukuk düzenine dahil olmuştur.

30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un özellikle 45-51. maddeleri bu Anayasa hükümlerini daha da somutlaştırmıştır. Ayrıca 12/7/2012 tarihli ve 28351 sayılı RG’de yayımlanan AYM İçtüzüğü de bireysel başvuru yolunun işleyişi hakkında oldukça ayrıntılı hükümler içermektedir.

Bu konuda aşağıdaki makaleleri okumanızı tavsiye ederiz

Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru nedir?

Anayasa Mahkemesi karar arama

Anayasa Mahkemesinin bireysel başvuru kararlarına buradan ulaşın.

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi karar arama

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin kararlarına buradan ulaşın.

BİZİ TAKİP EDİN

EN SON YAZILAR

Tümü

EN ÇOK OKUNANLAR