Aihm bireysel başvuru süresi (Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi)

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi başvuru süresi

Aihm bireysel başvuru süresi, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (AİHS) 35(1) maddesine göre 6 aydır. AİHM’e iç hukuk yollarının tüketilmesinden itibaren 6 aylık bireysel başvuru süresi içinde başvurulmalıdır.

AİHM başvuru süresi kaç ay – 2019

Aihm’e bireysel başvuru süresi AİHS’nin 35(1) maddesinde şöyle düzenlenmiştir:

“1. Mahkeme’ye ancak, … iç hukuktaki kesin karar tarihinden itibaren altı aylık bir süre içinde başvurulabilir.”

AİHM bireysel başvuru süresinin amacı, AİHS kapsamında meselelerin ortaya çıktığı davaların makul bir süre içerisinde incelenmesini sağlamak suretiyle hukuki kesinliği sürdürmenin yanı sıra yetkililer ve diğer ilgili kişileri uzun sürecek bir belirsizlik durumunda kalmaya karşı korumaktır.

Aihm bireysel başvuru süresi ayrıca, müstakbel başvuruculara bir başvuruda bulunup bulunmama konusunda düşünmeleri ve eğer başvuruda bulunacaklarsa ileri sürecekleri şikâyetler ve iddialar konusunda karar vermeleri için yeterli zaman sağlar. Zamanın geçmesi ileri sürülen meselelerin adil bir şekilde incelenmesinde sorun yaratacağı için, bu kural dava konusu olayların kanıtlanmasını kolaylaştırır.

Aihm başvuru süresi ne kadar

AİHM bireysel başvuru süresi (altı aylık süre) kuralı, AİHM tarafından yapılan denetimin süre yönünden sınırlarını gösterir. Aihm bireysel başvuru süresi (altı aylık süre) kuralı hem bireylere ve hem de devlet yetkililerine hangi süre geçtikten sonra artık denetimin mümkün olmayacağını bildirir. Aihm’e başvuru süresi kuralı Yüksek Sözleşmeci Tarafların eski kararların sürekli sorgulanmasını engelleme konusundaki isteğini yansıttığı gibi, düzen, istikrar ve barış adına meşru bir kaygı teşkil eder.

Aihm bireysel başvuru süresi (altı aylık süre) kuralı bir kamu düzenine ilişkin olup, hükümet bu doğrultuda itirazda bulunmamış olsa dahi Mahkeme’nin söz konusu kuralı resen uygulama yetkisi bulunmaktadır.

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine başvuru süresi (altı aylık süre) kuralı, bir başvurucunun, konuyla ilgili durumu ulusal düzeyde kesin olarak sonuçlanmadan önce, AİHM’e şikâyette bulunmasını gerektiremez.

AİHM Bireysel Başvuru Süresi
AİHM başvuru süresi

Aihm başvuru süresi ne zaman başlar

Nihai kararın verildiği tarih

Aihm’e başvuru süresi ne zaman başlar: Aihm başvuru süresi iç hukuk yollarının tüketilmesi sürecinde verilen nihai karar tarihinden itibaren başlar. Başvuran etkili ve yeterli olabilecek iç hukuk yollarını olağan bir şekilde kullanmış olmalıdır.

Bir başvurucunun AİHS bakımından söz konusu olan şikâyeti için etkili bir tazmin sağlama yetkisi ve görevi bulunmayan organlara veya mercilere uygun olmayan veya yanlış yorumlanan başvurularda bulunmak suretiyle, AİHS’de getirilen katı süre sınırını genişletmesi mümkün olmadığından, sadece olağan ve etkili hukuk yolları dikkate alınır.

Kullanılması kamu görevlilerinin takdirine bağlı olan ve sonuç olarak başvuran tarafından doğrudan erişilebilir olmayan iç hukuk yolları dikkate alınmaz. Benzer şekilde, kesin bir süre sınırı bulunmayan hukuk yolları belirsizlik yaratır ve AİHS’nin 35(1) fıkrasında yer alan altı aylık Aihm bireysel başvuru süresi kuralını işlevsiz kılar. (Williams/Birleşik Krallık (k.k.)).

Yargılamanın yenilenmesi başvurusu durumu

AİHS’nin 35(1) fıkrası kural olarak, başvurucuların yargılamaların yenilenmesi için başvuruda bulunmuş olmalarını veya benzer olağanüstü hukuk yollarını kullanmış olmalarını gerektirmediği gibi, bu tür hukuk yollarının kullanıldığı gerekçesiyle altı aylık sürenin uzatılmasına olanak vermez.

Ancak olağanüstü hukuk yolu, başvurucunun kullanabileceği tek hukuk yolu ise, altı aylık Aihm bireysel başvuru süresi söz konusu hukuk yolu bakımından kararın verildiği tarihten hesaplanır.

Bir başvurucunun yargılamaların yenilenmesi talebinin reddine dair karara ilişkin şikâyetlerini söz konusu karar tarihinden itibaren altı ay Aihm bireysel başvuru süresi içerisinde sunduğu bir başvuru, kararın nihai bir karar olmaması nedeniyle kabul edilebilir değildir.

Yargılamaların yenilendiği veya nihai kararın gözden geçirildiği davalarda, ilk yargılamalar veya nihai karar bakımından altı aylık Aihm bireysel başvuru süresinin işlemesi, sadece bu tür bir gözden geçirmeye veya yargılamaların yenilenmesine temel oluşturan ve olağanüstü temyiz organının incelemesine tabi tutulmuş olan AİHS ile ilgili meselelerle bağlantılı olarak durabilir. (Sapeyan/Ermenistan, § 24).

Aihm’e altı aylık bireysel başvuru süresinin başlangıç anının belirlenmesi

Aihm bireysel başvuru süresi (altı aylık süre) kuralı özerktir ve bireysel başvuru hakkının etkili bir şekilde kullanılmasını sağlamak için her davanın olaylarına göre yorumlanması ve uygulanması gerekmektedir. İç hukukun ve uygulamanın dikkate alınması, önemli bir yön olmakla beraber, altı aylık başvuru sürenin başlangıç noktasını tespit etmede belirleyici değildir.

Karardan haberdar olma 

Altı aylık bireysel başvuru süre, başvurucunun veya temsilcisinin nihai iç hukuk kararından yeterince bilgi sahibi olduğu tarihte başlar (Koç ve Tosun/Türkiye (k.k.)). Başvuranın nihai iç hukuk kararını hangi tarihte öğrendiğini kanıtlamak, altı aylık süre kuralına riayet edilmediğini ileri süren devlete düşer.

Kararın tebliğ edilmesi

Başvurucuya kararın tebliğ edildiği durumda,  başvurucunun otomatik olarak nihai kararın bir nüshasını tebliğ alma hakkının bulunması halinde, altı aylık sürenin karar nüshasının tebliği tarihinden başlatılması, AİHS’nin 35(1) fıkrasının amacına en uygunudur.

Kararın avukata tebliğ edildiği durumda başvurucu iç hukuk yollarını tüketilmesini sağlayan karardan daha sonra haberdar olsa dahi, altı aylık süre başvurucunun avukatının bu kararı öğrendiği tarihte başlar. (Çelik/Türkiye (k.k.)).

Kararın tebliğ edilmediği durumlar

İç hukukta kararın tebliği öngörülmemişse, kararın kesinleştirildiği tarihi, yani tarafların kararın içeriğini kesin olarak öğrenebilecekleri tarihi başlangıç noktası olarak almak gerekir.

Başvurucu ya da avukatı, derece mahkemesine tevdi edilen kararın bir nüshasını almak için gerekli özeni göstermelidir.

İç hukuk yolu bulunmaması durumu

Başvurucunun faydalanabileceği etkili bir hukuk yolunun mevcut olmadığı başlangıçtan itibaren belli ise altı aylık Aihm bireysel başvuru süresi, şikâyet konusu eylemin meydana geldiği tarihten, başvurucunun bu türden bir eylemden doğrudan etkilendiği tarihten, eylemi fark ettiği veya olumsuz sonuçlarını öğrendiği tarihten başlar.

Bir başvurucunun görünürde mevcut olan bir hukuk yolundan faydalanması, ancak daha sonra bu hukuk yolunu etkisiz kılan koşulları fark etmesi halinde, altı aylık süreyi başvurucunun söz konusu koşulları ilk fark ettiği veya fark etmiş olması gereken tarihten başlatmak uygun olur (Varnava ve Diğerleri/Türkiye [BD], § 158).

Devam eden durumlar

Devam eden durum” (continuing situation) kavramı, devletin başvurucunun mağduriyetine sebebiyet veren süregelen faaliyetleriyle oluşan bir duruma işaret eder. Bir olayın zamanla önemli sonuçlar doğurması, bu olayın devam eden durum oluşturduğu anlamına gelmez.

İleri sürülen ihlal iddiasının iç hukuk yollarının mevcut olmadığı bir devam eden durum oluşturması halinde altı aylık Aihm bireysel başvuru süresi ancak söz konusu durum sona erdiğinde başlar. Durum devam ettiği sürece, altı aylık Aihm bireysel başvuru süresi kuralı uygulanamaz.

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine (AİHM) Bireysel Başvuru Süresi
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine (AİHM) Başvuru Süresi

AİHM’e altı aylık başvuru süresinin sona ermesi

Altı aylık başvuru süresi, nihai kararın alenen tefhim edildiği veya başvuranın ya da temsilcisinin söz konusu karardan haberdar olduğu günün ertesi günü başlar ve takvim aylarının gerçek süresi ne olursa olsun altı ay sonra sona erer.

Altı aylık başvuru süresine riayet edilip edilmediği, her bir davalı devletin ulusal mevzuatına göre değil, AİHS’ye özgü kriterler kullanılarak belirlenir. AİHM’nin süre sınırlarını hesaplamak için iç hukuk kurallarından bağımsız olarak kendi kriterlerini uygulaması hukuki kesinliği, adaletin doğru şekilde tecellisini ve dolayısıyla Sözleşme mekanizmasının pratik ve etkili biçimde işlemesini sağlama eğiliminde olmaktadır.

Altı aylık başvuru süresinin son gününün Cumartesi, Pazar veya resmi tatile denk gelmiş olmasının ve bu tür bir durumda iç hukuk uyarınca süre sınırlarının bir sonraki işgününe uzatılıyor olmasının, dies ad quem’in (bitim tarihinin) belirlenmesi üzerinde herhangi bir etkisi bulunmamaktadır. (Sabri Güneş/Türkiye [BD], §§ 43 ve 61, aihm bireysel başvuru süresi).

Ayrıca AİHM’nin altı aylık başvuru süresinin sona erdiği tarihi, davalı devlet tarafından belirlenenden farklı bir tarih olarak belirlemesi mümkündür. (İpek/Türkiye (k.k.)).

AİHM başvuru süresini kaçırmak

Doldurulmuş başvuru formunun gönderildiği tarih

AİHM İçtüzüğü’nün 1 Ocak 2014 tarihinde yürürlüğe giren 47. maddesine göre, AİHS’nin 35(1) fıkrasının amaçları doğrultusunda başvurunun yapıldığı tarih, söz konusu İçtüzük maddesinde yer alan koşulları karşılayan bir başvuru formunun AİHM’e gönderildiği tarihtir.

Bir başvuru, talep edilen tüm bilgileri başvuru formunun ilgili kısımlarında içermeli ve ilgili destekleyici belgeler eşliğinde ibraz edilmelidir. İçtüzüğün 47. maddesinde aksi öngörülmediği takdirde, sadece tamamlanmış bir başvuru formu altı aylık Aihm bireysel başvuru süresi sınırının işlemesini durdurur (Dava Açılmasına İlişkin Uygulama Yönergesi, § 1).

Yetki belgesinin sunulduğu durumda

Başvurucunun temsilcisi tarafından temsili halinde, başvurucu tarafından imzalanmış olan vekâletnamenin veya yetki belgesinin aslının AİHM’e iletilmesi gerekir (Mahkeme İçtüzüğünün 47(3).1 (d) bendi). Bu türden bir yetki belgesinin mevcut olmaması durumunda, başvurunun geçerli olduğunun değerlendirilmesi mümkün olmayacak ve başvuru AİHM tarafından bir “mağduriyet bulunmadığı” veya hatta başvuru hakkının kötüye kullanıldığı gerekçesiyle reddedilecektir.

Usulüne uygun olarak doldurulmuş bir yetki belgesi AİHM İçtüzüğünün 45 ve 47. Maddeleri doğrultusunda başvurunun önemli bir bölümünü oluşturmaktadır. Söz konusu belgenin ibraz edilmemesi başvurunun yapıldığı tarih üzerinde doğrudan sonuçlar doğurabilir (Kokhreidze ve Ramishvili/Gürcistan (k.k.), § 17).

Başvuru belgelerinin gönderilme tarihi

Başvurunun yapıldığı tarih, başvurucunun usulüne uygun olarak doldurduğu başvuru formunu AİHM’ye gönderilmek üzere postaya verdiği tarihi belirten damga pulundaki tarihtir. (Mahkeme İçtüzüğünün 47(6)(a) bendi aihm bireysel başvuru süresi).

Ancak, örneğin başvurunun postaya verildiği tarihin tespit edilmesinin mümkün olmaması gibi özel durumlar, başvuru formunun tarihinin veya bu tarih mevcut değil ise Mahkeme Yazı İşleri Müdürlüğü’ne varış tarihinin başvurunun yapıldığı tarih olarak kabul edilmesi (aihm bireysel başvuru süresi) gibi farklı bir yaklaşım benimsenmesini haklı kılabilir.

Başvurucular nakil halindeyken yaşanan ve AİHM’le yazışmalarını etkileyebilecek herhangi bir gecikmeden ötürü sorumlu tutulamazlar. (Anchugov ve Gladkov/Rusya, § 70, aihm bireysel başvuru süresi).

Faksla gönderme durumu

Faksla gönderilen başvurular altı aylık süre sınırının işlemesini durdurmaz. Başvurucunun ayrıca başvurunun imzalı aslını aynı süre sınırı içerisinde posta yoluyla göndermesi gerekir (Dava Açılmasına İlişkin Uygulama Yönergesi, § 3).

Başvurucunun şikâyetinin nitelendirilmesi sorunu

Bir şikâyet, sadece dayandığı hukuki gerekçe veya savlarla değil, içerisinde iddia edilen maddi olaylarla nitelendirilir (Scoppola/İtalya (no. 2) [BD], § 54, aihm bireysel başvuru süresi).

Daha sonraki ortaya çıkan ve AİHM’e gönderilen şikâyetler

İlk başvuruda yer almayan şikâyetler bakımından altı aylık sürenin işlemesi, şikâyetin bir Sözleşme organına sunulduğu ilk tarihe kadar durmaz (Allan/Birleşik Krallık (k.k.), aihm bireysel başvuru süresi).

Altı aylık bireysel başvuru süresinin dolmasından sonra ileri sürülen şikâyetler, ancak süre sınırı içerisinde ileri sürülen ilk şikâyetlerin belirli yönlerini oluşturmaları halinde incelenebilir (Sâmbata Bihor Greco-Catholic Parish/Romanya (k.k.), aihm bireysel başvuru süresi).

Başvurucunun başvurusunda, daha sonra ileri süreceği şikâyetin maddi temellerine ve iddia edilen ihlalin niteliğine dair bir işaret vermeksizin sırf AİHS’nin 6. maddesine dayanmış olması, daha sonra bu hüküm kapsamında ileri süreceği tüm şikâyetlerin de yapılmış olduğunun kabul edilmesi için yeterli değildir (Allan/Birleşik Krallık (k.k.); Adam ve Diğerleri/Almanya (k.k.), aihm’e bireysel başvuru süresi).

Yerel yargılamalardan belgelerin sunulmuş olması, ileride söz konusu yargılamalarla ilgili yapılacak tüm şikâyetler için bir başvuru yapılmış olduğunun kabul edilmesi için yeterli değildir. Bir şikâyetin yapılmış olması ve böylece altı aylık sürenin işlemesinin durması için, özet olarak dahi olsa, iddia edilen AİHS ihlalinin niteliği hakkında bazı bilgiler verilmiş olmalıdır (Božinovski/Eski Yugoslavya Makedonya Cumhuriyeti (k.k.), aihm bireysel başvuru süresi).

Aihm’e bireysel başvuru süresi kuralının ve yaşam, konuta saygı ve mülkiyet hakkına ilişkin devam eden durumlarda uygulanabilirliği

Altı aylık Aihm başvuru süresinin işlemeye başlayacağı kesin bir an bulunmasa da AİHM hayati risk içeren durumlarda kayıp edilme olaylarının soruşturulmamaya devam edilmesinden şikâyetçi olmak isteyen başvuruculara özenli davranma ve girişimde bulunma yükümlülüğü getirmektedir. Bu tür durumlarda başvuranlar Strazburg’a gelmeden önce sonsuza kadar bekleyemezler. Başvurucuların gereksiz bir gecikme olmaksızın şikâyetlerini ileri sürmeleri gerekir (aihm bireysel başvuru süresi).

Benzer şekilde, mülkiyet veya konuta saygı hakkının süregelen şekilde ihlal edildiği iddialar, uzun zamandır devam eden bir ihtilaf bağlamında söz konusu olduğu takdirde, değişmeyen bir durum karşısında pasif kalmanın gerekçesinin gösterilmesi mümkün olmayacağından, başvurucunun davasını sunmasının gerekli olacağı bir zaman gelebilir.

Bir başvurucunun, öngörülebilir gelecekte mülkiyetine ve konutuna erişimini tekrar kazanma konusunda gerçekçi bir umudun bulunmadığının farkına vardığı veya farkına varmış olması gerektiği anda başvurunun yapılmasında açıklamasız veya aşırı bir gecikme yaşanması, başvurunun süresinde yapılmadığı gerekçesiyle reddedilmesine sebebiyet verebilir.

Karmaşık bir ihtilaf sonrası durumunda ise, durumun çözüme kavuşturulmasına ve başvurucuların iç hukuk düzeyinde bir çözüm elde etme konusunda kapsamlı bilgiler almalarına izin vermek amacıyla, zaman dilimlerinin geniş olması gerekir (Sargsyan/Azerbaycan (k.k.), [BD], §§ 140-141; Chiragov ve Diğerleri/Ermenistan (k.k.) [BD], §§ 141-142, aihm bireysel başvuru süresi).

Tutukluluk süresi ve altı aylık süre kuralının uygulanma koşulları

Peş peşe ve birden fazla olan tutukluluk dönemleri bir bütün olarak dikkate alınmalıdır. Altı aylık Aihm bireysel başvuru süresi, son tutukluluk döneminin sona ermesinin ardından işlemeye başlar (Solmaz/Türkiye, § 36).

Sanığın tutuklu kaldığı sürenin birkaç birbirini izlemeyen döneme bölünmüş olması halinde, söz konusu dönemlerin bir bütün olarak değil, ayrı ayrı değerlendirilmesi gerekmektedir. Dolayısıyla bir başvurucu özgür kaldığı anda, asıl serbest bırakılma tarihinden itibaren altı ay içerisinde, tutukluluğuna ilişkin tüm şikâyetlerini ileri sürmelidir.

Ancak bu tür dönemlerin başvurucu aleyhine aynı ceza yargılamaları dizisinin bir bölümünü oluşturması durumunda AİHM, tutukluluğun  AİHS’nin 5(3) fıkrası çerçevesinde genel makullüğünü değerlendirirken, başvuranın önceden belirli bir süre boyunca tutuklu bulunduğu gerçeğini dikkate alabilir (Idalov/Rusya [BD], §§ 129-130).

AİHM’e başvuru süresi 4 aya indi mi? Başvuru süresi 4 ay mı 6 ay mı?

Şu anda Aihm bireysel başvuru süresi 6 aydır. 

AİHM bireysel başvuru süresi Sözleşme’ye ek 15. Protokolle 4 aya düşürülmüştür. Ancak bu kuralın uygulanması için 15. Protokolün tüm Sözleşmeci Taraflar tarafından imzalanması gerekmektedir. Ancak bugün itibarıyla henüz tüm devletler 15. Protokolü imzalanmadığından başvuru süresi hala 6 ay olarak uygulanmaktadır. Dolayısıyla Aihm başvuru süresi şu anda 4 ay değil 6 aydır.

AİHM’e bireysel başvuru süresi 4 ay mı 6 ay mı? Süre 4 aya indi mi?

Şu anda AİHM’e bireysel başvuru süresi 6 aydır. AİHM’e bireysel başvuru süresi Sözleşme’ye ek 15. Protokolle 4 aya düşürülmüştür. Bu kuralın uygulanabilmesi için 15. Protokolün 7. maddesine göre tüm Sözleşmeci Taraflar tarafından imzalanması ve ratifiye edilmesi gerekmektedir. Ancak bugün itibarıyla henüz tüm Sözleşmeci Devletler 15. Protokolü imzalanmadığından (Bosna Hersek ve İtalya tarafından ratifiye edilmemiştir) başvuru süresi hala 6 ay olarak uygulanmaktadır (İmza ve ratifiye listesine buradan ulaşabilirsiniz). Dolayısıyla Aihm bireysel başvuru süresi şu anda 4 ay değil 6 aydır.

Aihm Bireysel Başvuru Süresi. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine başvuru süresi. Aihm’e bireysel başvuru süresi 6 aydır. Aihm başvuru süresi.