AYM Defne Samyeli’nin bireysel başvurusunu reddetti

223
AYM Defne Samyeli'nin bireysel başvurusunu reddetti
AYM Defne Samyeli'nin bireysel başvurusunu reddetti

AYM, TÜİK’in gerçekleştirdiği  “Hanehalkı Bütçe Anketi”ne geçerli bir neden olmaksızın katılmadığı için hakkında idari para cezası uygulanan Defne Samyeli’nin bireysel başvurusunda ihlal tespit etmedi.

Anayasa Mahkemesi (AYM), Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından gerçekleştirilen “Hanehalkı Bütçe Anketi“ne geçerli bir neden olmaksızın katılmadığı gerekçesiyle hakkında idari para cezası uygulanan başvurucunun yaptığı bireysel başvuruda hak ihlali olmadığına hükmetti.

TÜİK tarafından Türkiye’deki hanelerin harcamalarının nasıl şekillendiğini tespit amacıyla gerçekleştirilen anket kapsamında Samyeli‘nin adresi örnek hane olarak seçildi. TÜİK tarafından yapılacak çalışma hakkında bilgi içeren yazı Samyeli’nin adresine gönderildi.

Hanehalkı Bütçe Anketi“nde, ailedeki ayni gelir elde eden kişilerin ad ve soyadları ile gelirin kaynağı, elde ediliş sıklığı, haneye gelen hediye ve yardımlar ile haneden başka hanelere yapılan yardımlar ve verilen hediyelerin belirtilmesi istendi. Ankette ayrıca ay boyunca yapılan tüm harcamaların marka, ölçü, miktar, alışverişin yapıldığı yer gibi detaylarının bir ay süreyle günlük harcama kayıt defterinde listelenmesi istendi.

Ayrıca söz konusu bir aylık sürede ortalama sekiz defa anket yapılan kişinin evinin anketörler tarafından ziyaret edilerek harcama kayıt defterinin kontrol edileceği belirtildi.

Samyeli’nin ankete katılmak istemediğini belirtmesi üzerine görevli tarafından cevapsızlık tutanağı düzenlendi (hanehalkı bütçe anketi).

Samyeli, TÜİK’e verdiği dilekçesinde işi nedeniyle sürekli medyada yer alan bir sanatçı olarak yoğun iş temposuna sahip olduğu ve iki çocuğunun bakımı ile uğraştığından bahisle ankete katılmasının mümkün olmadığını belirterek mazeretinin kabulünü talep etti.

Bu dilekçe üzerine TÜİK tarafından Samyeli‘ne,  vereceği bilgilerin gizliliğinin ve güvenliğinin 5429 sayılı Kanun uyarınca yasal güvenceye kavuşturulduğu iletildi. Ayrıca, söz konusu anketi cevaplamadığı takdirde hakkında idari para cezası uygulanacağı bildirildi. Ardından anket çalışmalarına katılmayan Samyeli’ne 923 TL idari para cezası verildi (hanehalkı bütçe anketi).

Defne Samyeli ise söz konusu anket çalışmasında, ekonomik durumu hakkında bir ay süreyle ayrıntılı bilgi vermesinin istenmesi ve anketörlerin ev ziyaretleri nedenleriyle özel hayatın gizliliğinin ihlal edildiğini belirterek cezanın iptali için mahkemeye başvurdu.

Mahkeme, idari para cezasına yönelik itiraz sebeplerinin yerinde olmadığı gerekçesiyle itirazın kesin olarak reddine karar verdi (hanehalkı bütçe anketi).

AYM’ye bireysel başvuru aşaması    

Bunun üzerine Samyeli, AYM’ye bireysel başvuruda bulundu.

Defne Samyeli, AYM’ye başvurusunda, çalışma kapsamında günlük olarak alışveriş yaparken hangi markaları tercih ettiği, düzenli aylık harcamaları, taksit ve borç ödemeleri ve bunun gibi özel hayatının gizliliğine müdahale niteliğindeki soruları cevaplandırmaya karşı çıktı. Ayrıca anket çalışmasına katılmadığını, bu nedenle idari para cezasıyla cezalandırıldığını belirterek, TÜİK tarafından ankete katılmasının zorunlu tutulması sebebiyle özel hayata saygı hakkı ile düşünce ve kanaat özgürlüğünün ihlal edildiğinden şikayetçi oldu.

Özel hayata müdahale var ancak hak ihlali yok

Başvuruyu değerlendiren AYM, ankette, herhangi bir konuda kişisel düşünce ve kanaatlere dair soruların bulunmadığını belirterek özel hayata saygı hakkının ihlal edilmediğine karar verdi.

Kararda, kamu makamlarının başvurucuyla ilgili öğrenmek istediği söz konusu kişisel bilgilerin, kimliği belirlenmiş ya da belirlenebilecek kişilerle ilgili olmasından dolayı özel hayata saygı hakkı kapsamında kişisel nitelikli veriler olduğu belirtildi.

Kişisel Verilerin Otomatik İşleme Tabi Tutulması Karşısında Kişilerin Korunmasına Dair Avrupa Konseyi Sözleşmesi‘nin 9. maddesine göre, devlet ve kamu güvenliği, devletin ekonomik menfaatlerinin korunması ve suçlarla mücadele edilmesi, ilgilinin veya üçüncü kişilerin hak ve özgürlüklerinin korunması ile verilerin istatistiki veya bilimsel amaçlarla kullanılması gibi durumlarda kişisel verilerin korunmasına sınırlamalar getirilebileceği belirtilen kararda çeşitli nedenlerle özel hayata saygı hakkına sınırlamalar getirilebileceği belirtildi.

Anket düzenlemesi “kanunilik ölçütü”ne uygun bulundu

Kararda, özel hayatına saygı hakkına yapılan müdahalenin kanuni bir dayanağının mevcut olduğu, anılan Kanun hükümlerinin yeterli açıklıkta hükümler içerdiği, başvurucu açısından yeterli derecede ulaşılabilir ve öngörülebilir olduğu kanaatine varılmıştır. Bu durumda söz konusu düzenlemelerin “kanunilik ölçütü”nü karşıladığı sonucuna varıldı.

Kararda, toplumun tüketim harcamaları ile ekonomik düzeyinin belirlenmesi ve tespit edilen bilgiler ışığında devletin kamu güvenliği ve planlı kalkınma hususlarında ihtiyaç duyulan tedbirleri alması için hane halklarına yönelik anket yapılmasının demokratik bir toplumda gerekli olarak görülebileceği,bir toplumda yaşayan kişilere o toplumun ihtiyaçlarını karşılayacak bazı ödevler yüklenebileceği kaydedildi.

Ankete katılmak aşırı bir külfet oluşturmaz

Kararda, başvurucu, sanatçı olması nedeniyle iş yoğunluğunu ve iki çocuğuna bakmasını gerekçe göstererek ankete katılımın kendisine ağır külfet getirdiğini, anketörlerin ev ziyareti nedeniyle özel hayatın gizliliğinin ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

Kararda ayrıca “Anketörlerle toplamda 8 görüşme yapılması ve tüketim harcamalarına ilişkin kayıt tutma zorunluluğu bulunmakla birlikte anket bir ay ile sınırlıdır. Toplumda sınırlı sayıda kişinin hayatlarında belki de bir defa katlanacakları böyle bir yükümlülüğün bireylere başlı başına aşırı külfet yüklediği söylenemez.” tespitinde bulunuldu.

Farklı katmanlarındaki kişilerin gelir ve harcama durumlarına ilişkin bilgilere ihtiyaç duyulmaktadır

AYM kararında, başvurucunun mazeretleri içinde bulunduğu toplum katmanında başka herhangi bir kişinin de dile getirebileceği mazeretler olduğu, bunların kabul edilmesi halinde başvurucunun içinde bulunduğu toplum katmanından herhangi bir kişiyle anket çalışması yapılması neredeyse imkansız olduğu vurgulandı.

Kararda son olarak uygulanan yaptırımın, başvurucunun ekonomik ve sosyal durumu dikkate alındığında oldukça düşük miktarda bir idari para cezası olduğu ve müdahalenin ölçülü olduğu sonucuna varılmıştır.