Aynı suçtan iki kez yargılanmama ve cezalandırılmama hakkı AİHM'in yaklaşımı
Aynı suçtan iki kez yargılanmama ve cezalandırılmama hakkı AİHM'in yaklaşımı

AİHM’in aynı suçtan iki kez yargılanmama ve cezalandırılmama hakkına yaklaşımı

Aynı suçtan iki kez yargılanmama ve cezalandırılmama hakkı ile ilgili olarak Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) yeni bir kabul edilemezlik kararı verdi (Karar metnine buradan ulaşabilirsiniz: Krombach/Fransa, B.No: 67521/14, 29.3.2018)

Başvuru, başvurucunun Fransa’da daha önce beraat ettiğini bildirdiği olaylar nedeniyle Fransa’da tekrar yargılanarak ceza almasıyla ilgilidir. Başvuruda aynı suçtan iki kez yargılanmama ve cezalandırılmama hakkı gündeme gelmiştir (ne bis in idem).

AİHM içtihatlarına göre Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’ne (Sözleşme) ek 7 No.lu Protokol’ün 4. maddesinin (aynı suçtan iki kez yargılanmama ve cezalandırılmama hakkı) bir bireyin bir Taraf Devlet mahkemesi tarafından yargılanmasına veya cezalandırılmasına engel olmamaktadır. Bir başka Taraf Devlette kesin bir kararla beraat ettiği veya mahkum edildiği bir suçtan dolayı başka bir Taraf Devlette yargılanmasının önünde engel bulunmamaktadır.

AİHM’e bireysel başvuru yapılmasına konu olaylar

Başvurucu, 1935 doğumlu bir Alman vatandaşıdır. Mahkemeye sunulan bilgilere göre, Paris’te ceza evindedir.

1982 ve 1986 arasında Alman makamları tarafından başvurucu hakkında üvey kızını öldürme iddiasıyla bir soruşturma yürütülmüştür. Ancak yeterli delil bulunamamıştır. Üvey kızının annesi (Ms Bamberski) ise bir Fransız vatandaşıdır. Annesinin şikayeti üzerine başvurucu hakkına Fransa’da soruşturma başlatılmıştır. 1995 yılında Paris Ağır Ceza Mahkemesi başvurucunun gıyabında 15 yıl hapis cezası ile cezalandırılmasına karar vermiştir.

AİHM, 13 Şubat 2001 tarihli Krombach/Fransa (B. no. 29731/96) kararında, bu mahkumiyetin Sözleşme‘nin 6. (adil yargılanma hakkı) ve 2. (yaşam hakkı) maddelerini ihlal ettiğine karar vermiştir.

Özgürlüğüne kavuşan başvurucu Almaya’da yaşamına devam etmekte iken bu defa eşini (bayan Bamberski)  Fransa’ya kaçırmış ve öldürmüştür. Franda’da yakalanan başvurucu tutuklanarak ceza evine konulmuştur. Ardından Ekim 2011’de Paris Ağır Ceza Mahkemesi tarafından bayan Bamberski’yi öldürmekten başvurucunun 15 yıl hapis cezası ile cezalandırılmasına karar verildi.

Aynı suçtan iki kez yargılanmama ve cezalandırılmama hakkı ihlal edildi iddiası

Başvurucu, Sözleşme‘ye ek 7 No.lu Protokolün 4. maddesinin ihlal edildiğinden şikayetçi olmuştur. Sözleşme maddesi şöyledir:

“Aynı suçtan iki kez yargılanmama ve cezalandırılmama hakkı
1. Hiç kimse bir devletin ceza yargılaması usulüne ve yasaya uygun olarak kesin bir hükümle mahkum edildiği ya da beraat ettiği bir suçtan dolayı aynı devletin yargısal yetkisi altındaki yargılama usulleri çerçevesinde yeniden yargılanamaz veya mahkum edilemez.
2. Yukarıdaki fıkra hükümleri, yeni veya yakın zamanda ortaya çıkarılan delillerin veya önceki muamelelerde davanın sonucunu etkileyebilecek esaslı bir kusurun varlığı durumunda, ilgili devletin ceza yargılaması usulü ve yasasına uygun olarak davanın yeniden
açılmasını engellemez.
3. Sözleşme’nin 15. maddesi çerçevesinde bu madde ile derpiş olunan yükümlülüklere aykırı hiçbir tedbir alınamaz.”

AİHM, Sözleşme‘ye ek 7 No.lu Protokol’ün 4. maddesinin “aynı Devletteki mahkemeler” ile ilgili olduğunu vurgulamıştır.  Bu nedenle maddenin bir suç nedeniyle bir Taraf Devlette kesin bir kararla beraat etmiş veya mahkum edilmiş bir kişi hakkında bir başka Taraf Devletin mahkemelerinin yargılama yapmasını veya cezalandırmasını engellemediğini tutarlı bir şekilde yinelemektedir.

Ayrıca AİHM, Fransa ve Almanya’nın Avrupa Birliği’ne üye olmasının, 7 No.lu Protokol’ün 4. maddesinin uygulanabilirliğini etkilemediğine hükmetmiştir. AİHM,  Sözleşme uyarınca güvence altına alınmış haklar ihlal etmediği sürece Avrupa Birliği kurallarını uygulamak için herhangi bir yargı yetkisinin bulunmadığını yinelemiştir.

AİHM ayrıca, Taraf Devletlerin iç hukuklarının, diğer uluslararası anlaşmalar veya Avrupa Birliği hukuku kapsamında uyguladıklarından daha fazla garanti altına aldığı hak ve özgürlüklere daha geniş bir yasal koruma sağlamalarının Sözleşme tarafından  engellemediğini vurgulamıştır.

Sonuç olarak AİHM, başvurucunun kovuşturması iki farklı devletin (Almanya ve Fransa) mahkemelerince yürütüldüğünden,  7 no’lu Protokol’ün 4. maddesinin mevcut davaya uygulanamayacağına karar vermiştir.

Aynı suçtan iki kez yargılanmama ve cezalandırılmama hakkı ile ilgili olarak AİHM kabul edilemezlik kararı verdi