Bireysel başvuru dışı konular nelerdir?

-

Bireysel başvuru dışı konular

Genel düzenleyici işlemler aleyhine bireysel başvuru yapılabilir mi?

Bireysel başvuru dışı konular birkaç başlık altında sıralanabilir (Bireysel başvuru kapsamındaki konular için tıklayınız). İdarenin düzenleyici işlemleri (tüzük, yönetmelik vb.) ve yasama işlemleri (kanun, içtüzük vb.) doğrudan doğruya bireysel başvuruya konu edilemezler. Bu işlemler bireysel başvuru dışı konular olarak kabul edilmektedir. Ancak, düzenleyici işlemin ya da yasama işleminin bireye uygulanması ve bunun da bir hak ihlaline yol açması durumunda bu uygulama işlemi aleyhine bireysel başvuru yapılmasının önünde bir engel bulunmamaktadır.

Genel işlemler haricinde hangi işlemler bireysel başvuru kapsamı dışında bırakılmıştır?

Bireysel başvuru dışı konular arasında AYM kararları yer almaktadır. AYM kararları ile Anayasa’nın yargı denetimi dışında bıraktığı işlemler aleyhine de bireysel başvuru yapılamaz. Bu açıdan AYM’nin kararı ister Yüce Divan sıfatıyla hareket ederken isterse siyasi partilerin anayasallık veya mali denetimi çerçevesinde verilsin, bireysel başvuru konusu olamaz.

Öte yandan Cumhurbaşkanının tek başına yaptığı işlemler, Yüksek Askeri Şuranın terfi işlemleri ile kadrosuzluk nedeniyle emekliye ayırma işlemleri, Hakimler ve Savcılar Kurulunun meslekten çıkarma cezasına ilişkin olanlar dışındaki kararları gibi Anayasa’nın açıkça yargı denetimi dışında bıraktığı işlemler de bireysel başvuru konusu olamazlar.

AYM kararları

6216 sayılı Kanun‘un 45 (3) fıkrasında AYM kararlarının bireysel başvuru konusu olamayacağı belirtilmiştir. Bu bakımdan AYM kararına karşı yapıldığı anlaşılan başvurular konu bakımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez bulunur.

Yasama işlemleri

6216 sayılı Kanun‘un 45 (3) fıkrasında yasama işlemlerinin doğrudan bireysel başvuru konusu yapılamayacağı açıkça düzenlenmektedir. Kanunlar ve Türkiye Büyük Millet Meclisi kararları yasama işlemlerini oluşturmaktadır. Meclis kararı ise Türkiye Büyük Millet Meclisinin, yapısına ve iç işleyişine yönelik veya yürütme ve yargı organlarıyla olan ilişkilerine dair kanun dışındaki işlemlerdir.

Bireysel başvuru yolu kapsamında, bireylere doğrudan yasama işleminin iptalini isteme yetkisi tanınmamıştır. AYM’ye bireysel başvuru yolu, kamusal bir düzenlemenin soyut
biçimde Anayasa’ya aykırılığının ileri sürülmesini sağlayan bir yol olarak düzenlenmemiştir. Bir yasama işleminin, temel hak ve özgürlüğün ihlaline neden olması durumunda, bireysel başvuru yoluyla doğrudan yasama işlemine değil ancak yasama işleminin uygulanması mahiyetindeki işlem, eylem ve ihmallere karşı başvuru yapılabilecektir. Bu şekilde bireysel
başvuru yolunun kullanılabilmesi için söz konusu işlem, eylem ve ihmallere karşı varsa başvurulabilecek kanun yollarının da daha öncesinde tüketilmiş olması gerekmektedir. Bu çerçevede, doğrudan ve soyut olarak yasama işlemlerinin iptali talebini içerdiği anlaşılan başvurular konu bakımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez bulunur (Arif Güneş, B. No: 2012/837, 5/3/2013, §13-19).

Düzenleyici idari işlemler

Bireysel başvuru dışı konular dan bir diğeri de düzenleyici işlemlerdir. Bireysel başvuru yolu, bireylerin maruz kaldığı temel hak ihlallerinin tespit edildiği ve tespit edilen ihlalin ortadan kaldırılması için etkin araçları içeren anayasal bir güvencedir. Ancak AYM’ye bireysel başvuru yolu, kamusal bir düzenlemenin soyut biçimde Anayasa’ya aykırılığının ileri sürülmesini sağlayan bir yol olarak düzenlenmemiştir. 6216 sayılı Kanun’un 45(3) numaralı fıkrası çerçevesinde, bir düzenleyici idari işlemin, temel hak ve özgürlüğün ihlaline neden olması durumunda, bireysel başvuru yoluyla doğrudan bu işlemlere değil ancak düzenleyici idari işlemin uygulanması mahiyetindeki işlem, eylem ve ihmallere karşı başvuru yapılabilecektir (Serkan Acar, B. No: 2013/1613, 2/10/2013, § 37). Buna göre doğrudan ve soyut olarak düzenleyici idari işlemlerin iptali talebini içerdiği
anlaşılan başvurular konu bakımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez bulunur.

Anayasanın yargı denetimi dışında bıraktığı işlemler

Spor Tahkim Kurulu kararları

6216 sayılı Kanun’un 45(3) fıkrasında Anayasa’nın yargı denetimi dışında bıraktığı işlemlerin bireysel başvurunun konusu olamayacağı hükme bağlanmıştır. Anayasa’nın 59. maddesinde
ise spor tahkim kurulu kararlarının kesin olduğu ve hiçbir yargı merciine başvurulamayacağı hükmüne yer verilmiştir. Bu nedenle spor tahkim kurulu kararlarına karşı yapılan başvurular konu bakımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez bulunur (Abdurrahman Akyüz, B. No: 2012/620, 12/2/2013, §19-20).

Hâkimler ve Savcılar Kurulu’nun meslekten çıkarma cezası dışındaki kararları

6216 sayılı Kanun’un 45(3) fıkrası gereğince, Anayasa’nın yargı denetimi dışında bıraktığı işlemler bireysel başvuru konusu olamazlar. Anayasa’nın 159. maddesinin onuncu fıkrası ile de HSK’nın meslekten çıkarma cezası dışındaki kararları yargı denetimi dışında bırakılmıştır. Bu nedenle HSK’nın meslekten çıkarma cezası dışındaki kararlarına karşı yapılan başvurular konu bakımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez bulunur (Nesin Kayserilioğlu (3), B. No: 2013/1581, 16/4/2013, §14-16).

Yüksek Seçim Kurulu kararları

YSK kararları da bireysel başvuru dışı konular dan bir diğeridir. Anayasa’nın 79(2) fıkrasında YSK kararları aleyhine başka bir merciye başvurulamayacağı kabul edilmiş, 6216 sayılı Kanun’un 45(3) fıkrası gereğince de Anayasa’nın yargı denetimi dışında bıraktığı işlemlerin bireysel başvuru konusu olamayacağı belirtilmiştir. Anayasa’nın anılan maddesinde geçen “Yüksek Seçim Kurulunun kararları aleyhine başka bir mercie başvurulamaz”, 298 sayılı Kanun’un 132. maddesinde yer alan “Kurulun kararı kesindir. Aleyhine hiçbir mercie ve kanun yoluna başvurulamaz” hükümlerinde yer alan merci ifadesiyle başvurulacak idari ve yargısal tüm yer veya makamların kastedildiği anlaşılmaktadır ve AYM de buna dahildir. Buna göre anılan
hükümler karşısında, YSK kararlarının AYM önünde bireysel başvuruya konu olması mümkün değildir. Bu nedenle YSK kararları aleyhine yapılan başvurular konu bakımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez bulunur (Atila Sertel [GK], B. No:2015/6723, 14/7/2015, § 38-42).

Bu konuda aşağıdaki makaleleri okumanızı tavsiye ederiz

Bireysel başvuru dışı konular birkaç başlık altında sıralanabilir (Bireysel başvuru kapsamındaki konular için tıklayınız).

Anayasa Mahkemesi karar arama

Anayasa Mahkemesinin bireysel başvuru kararlarına buradan ulaşın.

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi karar arama

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin kararlarına buradan ulaşın.

BİZİ TAKİP EDİN

EN SON YAZILAR

Tümü

EN ÇOK OKUNANLAR