Bireysel başvuru kapsamındaki haklar nelerdir?
Bireysel başvuru kapsamındaki haklar nelerdir?

Bireysel başvuru kapsamındaki haklar nelerdir?

Bireysel başvuru kapsamındaki haklar nelerdir? Bireysel başvuru kapsamındaki haklar hakkında kısa bilgiler. Bireysel başvuruya konu edilebilecek haklar nelerdir? Hangi haklar Anayasa Mahkemesine (AYM) yapılan bir bireysel başvurunun konu bakımından yetkisi kapsamındadır. AYM bireysel başvurunun kapsamı ve konusu nedir?

Bireysel başvurunun kapsamı şöyle özetlenebilir: Anayasa’nın 148(3) ile 6216 sayılı Kanun’un 45(1) fıkrası gereğince AYM’ye yapılan bir bireysel başvurunun AYM’nin konu bakımından yetkisi kapsamında olması için, kamu gücü tarafından ihlal edildiği iddia edilen hakkın Anayasa’da güvence altına alınmış olmasının yanı sıra Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (AİHS/Sözleşme) ve buna ek Türkiye’nin taraf olduğu protokoller tarafından da korunuyor olması gerekir.

AYM’ye bireysel başvuru, temel hak ve özgürlükleri kamu gücünün işlem, eylem ya da ihmali nedeniyle ihlal edilen bireylerin diğer başvuru yollarını tükettikten sonra başvurdukları istisnai ve ikincil nitelikte bir hak arama yoludur.

Bireysel başvuru kapsamındaki haklar nelerdir?

Bir başka ifadeyle, Anayasa ve Sözleşme’nin ortak koruma alanı dışında kalan bir hak ihlali iddiasını içeren başvuru AYM’nin konu bakımından yetkisi dışında kalır ve bu tür başvurular hakkında, diğer kabul edilebilirlik koşulları yönünden inceleme yapılmaksızın, konu bakımından yetkisizlik gerekçesiyle kabul edilemezlik kararı verilebilir.

Bu anlamda bireysel başvuru kapsamındaki haklar  Anayasa ya da sadece Sözleşme ile korunan haklar değil hem Anayasa hem de Sözleşme ile korunan haklar girmektedir. Bu iki hukuki metnin kesişim kümesinde yer alan haklar bireysel başvuruya konu edilebilir (Adnan Oktar, B. No: 2012/917, 16/4/2013, § 16, 26).

Bireysel başvuru bu haklardan herhangi birinin kamu gücü tarafından ihlal edildiği iddiasıyla mağdur olan kişier tarafından yapılabilir.

Bireysel başvuru kapsamındaki haklar şu şekilde örneklenebilir: yaşam hakkı, zorla çalıştırma yasağı, suç ve cezaların kanuniliği, işkence ve eziyet yasağı, kişi hürriyeti ve güvenliği, konut ve haberleşmeye saygı, adil yargılanma hakkı, özel hayata, aile hayatına, düşünceyi açıklama ve yayma hürriyeti, düşünce, din ve vicdan hürriyeti, mülkiyet hakkı, toplantı ve örgütlenme hürriyeti, serbest seçim hakkı, temel hak ve hürriyetlerin korunması, eşitlik ve etkili başvuru hakkı eğitim ve öğretim hakkı ve ödevi.

Hangi tür kamu gücü işlemleri aleyhine bireysel başvuru yapılabilir?

Bireysel başvuru ihlale neden olduğu ileri sürülen kamu gücü işlemleri aleyhine yapılabilir. Bireysel başvuruya konu kamu gücü davranışı bir eylem ya da işlem şeklinde olabileceği gibi yapılması gereken bir işlem ya da eylemin yapılmaması biçiminde de olabilir.

Diğer yandan ihlal edildiği iddia olunan hak Anayasa ve Sözleşme’nin ortak koruma alanında yer alsa dahi, 6216 sayılı Kanun’un 45(3) fıkrası çerçevesinde, ihlalin kaynağını oluşturduğu iddia edilen kamu gücü işlemi bir yasama işlemi, düzenleyici idari işlem, AYM kararı ya da Anayasa’nın yargı denetimi dışında bıraktığı işlemlerden birisi ise bunlar hakkındaki bireysel başvurular da AYM’nin konu bakımından yetkisi dışında kalır (Abdurrahman Akyüz, B. No: 2012/620, 12/2/2013; Süleyman Erte, B. No: 2013/469, 16/4/2013, § 17; Nesin Kayserilioğlu (3), B. No: 2013/1581, 16/4/2013, § 14; Atila Sertel [GK], B. No:2015/6723, 14/7/2015, § 39,40)

Bireysel başvuruya konu olabilecek olan işlemler, kişiler bakımından bağlayıcı ve emredici kamu gücü işlemi olmaları gerekir. Başvuru konusu işlemin kişilerin temel anayasal hakkını ihlal etmesi gerekir. Bu nedenle bağlayıcı nitelikte olmayan işlemler (kurum içi görüş bildirimleri, bilirkişi raporları, genel direktifler, vs.) bireysel başvuruya konu edilemezler.

Sonuç olarak bireysel başvuru kapsamındaki haklar söyle özetlenebilir:

Bu kapsamda bir bireysel başvuruda ihlal edildiği iddia olunan hakkın AYM konu bakımından yetkisi kapsamında kalabilmesi için

  1. Kamu gücü tarafından ihlal edildiği iddia edilen hak Anayasa’da güvence altına alınmış olmalıdır,
  2. Kamu gücü tarafından ihlal edildiği iddia edilen hak Sözleşme ve buna ek Türkiye’nin taraf olduğu protokoller tarafından da korunuyor olmalıdır,
  3. İhlalin kaynağını oluşturduğu iddia edilen kamu gücü işlemi bir yasama işlemi, düzenleyici idari işlem, AYM kararı ya da Anayasa’nın yargı denetimi dışında bıraktığı işlemlerden birisi olmamalıdır.

Bu konuda aşağıdaki makaleleri okumanızı tavsiye ederiz

Bireysel başvuru kapsamındaki haklar nelerdir? Bireysel başvuru kapsamındaki haklar hakkında kısa bilgiler.