Hasta tutuklu veya hükümlüye diyete uygun yemek sağlanmaması ihlaldir

104
Hasta tutuklu veya hükümlüye diyete uygun yemek sağlanmaması ihlaldir
Hasta tutuklu veya hükümlüye diyete uygun yemek sağlanmaması ihlaldir

Hasta tutuklu veya hükümlüye doktor tarafından verilen diyete uygun yemek sağlanmaması hak ihlalidir

Hasta tutuklu veya hükümlüye diyete uygun yemek sağlanmaması hak ihlalidir. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM), Ebedin Abi/Türkiye (B. No: 10839/09, 13/3/2018) bireysel başvurusunda hasta tutuklu veya hükümlüye diyete uygun yemek sağlanmaması ile ilgili olarak insanlık onuruyla bağdaşmayan muamele yasağının ihlal edildiğine karar verdi. [Tutuklu ve hükümlülerin sağlık hakları ile ilgili bilgilere buradan ulaşabilirsiniz].

Hasta tutuklu veya hükümlüye diyete uygun yemek sağlanmaması ile ilgili olaylar

Başvurucu, tip 2 diyabet ve koroner arter hastası olup Nisan 2008’den Mart 2009’a kadar hapiste tutuklu olarak bulundurulmuştur.  Başvurucu, doktorların reçete ettiği biçimde hazırlanan, beyaz et ve sebze ağırlıklı, içerisinde kırmızı et ve doymuş yağ barındırmayan diyetine uygun yemek verilmesini talep etmiştir.

Ancak, hapishanede kaldığı süre boyunca başvurucuya sunulan yemekler ağırlıklı olarak dana eti ve karbonhidratlardan oluşmaktaydı. Cezaevi idaresinin talebini reddetmesi üzerine başvurucu ağır ceza mahkemesine itirazda bulunmuştur.

Başvurucunun ağır ceza mahkemesine yaptığı başvuru da reddedilmiştir.

Mahkemenin ret gerekçesinde, “her tutukluya günde birden fazla çeşitli öğün verilemeyeceği ve başvurucuya yağsız, tuzsuz ve baharatsız yemeğin halihazırda verildiği” hususlarına yer verilmiştir.

Hasta tutuklu veya hükümlüye diyete uygun yemek sağlanmaması ilgili iddialar

Başvurusunda, hapishane diyetinin, doktorların reçete ettiği beslenme düzenine uygun olmadığını belirtmiştir. Başvurucu bu sebeple sağlığının bozulduğunu ileri sürerek yaşam hakkının ihlal edildiğini öne sürmüştür.

AİHM’nin değerlendirmesi

“… Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 3. maddesi uyarınca, Devlet, bir kişinin insan onuruyla bağdaşan koşullarda alıkonmasını, tedbirin infazına yönelik yol ve yöntemin
kişiyi, alıkonmanın doğasında kaçınılmaz olarak bulunan sıkıntı düzeyini aşacak yoğunlukta ızdırap ve zorluğa maruz bırakmamasını, infazın pratik gerekliliklerini dikkate alarak, diğer şeylerin yanı sıra kişiye gerekli tıbbi yardımı sağlamak suretiyle, sağlık ve refahının yeterince sağlandığını güvence altına almakla yükümlüdür…” (Kudla/Polonya [BD], 26/10/2000, § 94).

AİHM, kamu görevlilerinin, başvurucunun sağlığının korunması için gerekli tüm önlemleri almasına dair yükümlülüğü hatırlatmıştır. AİHM’ye göre cezaevi idaresi, sağlık problemleri olan ve buna dair raporları bulunan tutuklu/hükümlüye özel diyete uygun yemekleri sağlamada yetersiz kalmıştır. Ayrıca Türkiye ulusal kanunları uyarınca da sağlık sorunları olan mahpuslar, doktorlarca reçete edilmiş yiyecekleri alma hakkına sahiptirler.

Tutuklu/hükümlülerin diyeti için ayrılmış bir bütçe bulunmaktadır

AİHM, başvurucunun talebinin ekonomik nedenlerle de reddedilemeyeceğini zira sağlık problemi olan tutuklu/hükümlülerin ihtiyaçlarının karşılanması için bir bütçe kalemi olduğunu ifade etmiştir. AİHM’ye göre yürürlükte olan ulusal yasanın sağlık problemi olan mahpuslar için ayrı bir bütçe sağladığı göz önünde bulundurulduğunda, bu gereksinimlerin karşılanmaması hiçbir şekilde ekonomik gerekçelere dayandırılamaz.

“Parasını verip dışarıdan alsın”

Davalı devletin, başvurucunun ihtiyacı olan yiyeceği parasını ödeyerek dışarıdan getirtebileceğini ya da hapishane kantininden yine bedelini ödeyerek alabileceği yönündeki savunması AİHM tarafından kabul edilmemiştir.

Sağlık sorunları tutuklu/hükümlülere ek bir ekonomik yük getirmemelidir

AİHM, sağlık sorunlarının başvurucuya ek bir ekonomik yük getirmemesi gerektiğini ifade etmiştir. AİHM’ye göre hapishane sistemini, lojistik ve finansal zorluklara göre değil,  tutuklu/hükümlünün insanlık onuruna uygun şekilde dizayn etmesi hususlarında devletin yükümlülüğü bulunduğunun altını çizmiştir. (hasta tutuklu veya hükümlüye diyete uygun yemek sağlanmaması ihlal nedenidir)

Uygun yemek yiyemediği için fazladan ilaç kullandı

AİHM, diyetine uygun yemekleri yiyemeyen başvurucunun daha fazla ilaç kullanmak zorunda kaldığını ve sağlığının bu diyete uymasına bağlı olduğu belirtmiştir.

Başvurucunun sağlığını korumak için gerekli önlemlerin alınması ihmal edildi

AİHM’ye göre hapsedilen kişiler her ihtiyaçları olduğu anda istedikleri hastanede tedavi olamayacağından, hapishane idaresi, diyetlerle ilgili bir uzmana, başvurucunun sağlık sorunlarıyla ilgili ihtiyaçlarına ve hapishanedeki yemeklere dair inceleme yaptırması gerekirdi. Ancak kamu görevlileri, başvurucuya sunulan yemeklerin ona uygun olup olmadığına ya da bu yemeklerin onun sağlığını nasıl etkilediğine dair bir araştırma yapmamışlardır. (hasta tutuklu veya hükümlüye diyete uygun yemek sağlanmaması ihlal nedenidir)

AİHM’ye göre, komu görevlileri başvurucunun sağlığının ve esenliğinin korunmasına dair gerekli önlemleri almamıştır. Bunun sonucunda da tutukluluk halinin insanlık onuruna yakışır olmadığı sonucuna varıldı.

Tekrarlanan taleplere yeterince cevap verilmedi

Başvurucu, sağlık durumundaki bozulma sorunuyla ilgili olarak şikâyetlerini ulusal makamlara sunmak için mevcut tüm çözüm yollarını kullanmıştır.

Başvurucu bu şikayetlerini nihai ret kararlarını takiben mahkeme huzurunda da gündeme getirmiştir. Dolayısıyla, ulusal makamlar, başvurucunun, sağlık durumu göz önüne alınarak gereksinimlerini karşılayan yemeklerle ilgili tekrarlanan taleplerine yeterince cevap vermemişlerdir.

Gözaltındaki kişilerin istedikleri zaman ve kendi seçtikleri bir hastanede tıbbi tedavi göremediklerini akılda tutarak, yerel makamlar ceza infaz kurumu tarafından sunulan standart menüyü incelemek için bir uzmana başvurmamışlardır. Yetkililer, başvurucuya sağlanan yiyeceklerin uygun olup olmadığını veya kendisi için reçete edilen diyete uymamanın sağlığına olumsuz bir etkisi olup olmadığını belirlemeyi amaçlamamıştır.

Dolayısıyla, bu eksiklikler, yerel makamların başvurucunun sağlığının ve esenliğinin korunması için gerekli önlemleri almadığı anlamına gelmektedir.

Bu nedenle, başvurucunun tutukluluk koşulları insanlık onuruna saygı gösterilmesini sağlamada başarısız olmuştur. Hasta tutuklu veya hükümlüye diyete uygun yemek sağlanmaması ihlal nedeni olarak değerlendirilmiştir.