Ana Sayfa AİHM Kararları Olağanüstü halde yükümlülükleri askıya alma: AİHM'in yaklaşımı

Olağanüstü halde yükümlülükleri askıya alma: AİHM’in yaklaşımı

-

Olağanüstü halde yükümlülükleri askıya alma

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) olağanüstü halde yükümlülükleri askıya alma konusundaki yaklaşımını ortaya koydu. Mehmet Altan ve Şahin Alpay‘ın AİHM’e yaptığı bireysel başvurularda AİHM ihlal kararları vermişti. Kararlarda başvurucular Mehmet Altan ve Şahin Alpay tarafından 21 Temmuz 2016 tarihinde ilan edilen OHAL’in haklarını ihlal ettiğini ileri sürmüşlerdi (bkz: Mehmet Altan/Türkiye kararı, § 84).

(AİHM’nin olağanüstü halde yükümlülükleri askıya alma konusundaki bilgi notuna buradan ulaşabilirsiniz)

Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (AİHS/Sözleşme) olağanüstü halde yükümlülükleri askıya alma başlıklı 15. maddesinde:

“1. Savaş veya ulusun varlığını tehdit eden başka bir genel tehlike halinde her Yüksek Sözleşmeci Taraf, durumun kesinlikle gerektirdiği ölçüde ve uluslararası hukuktan doğan başka yükümlülüklere ters düşmemek koşuluyla, bu Sözleşme’de öngörülen yükümlülüklere aykırı tedbirler alabilir.
2. Yukarıdaki hüküm, meşru savaş fiilleri sonucunda meydana gelen ölüm hali dışında 2. maddeye, 3. ve 4. maddeler (fıkra 1) ile 7. maddeye aykırı tedbirlere cevaz vermez.”

hükmüne yer verilmiştir.

Mehmet Altan ve Şahin Alpay AİHM önündeki bireysel başvurularında Türkiye’nin, Sözleşme hükümlerini ihlal etmediğini belirtmişlerdir. Hükümet ise askeri darbe girişiminin neden olduğu riskler nedeniyle ulusun hayatını tehdit bir acil durum (olağanüstü hal) olduğunu ifade etmiştir. Ayrıca ulusal makamların acil durumlara karşı aldığı önlemlerin kesinlikle gerekli olduğu belirtilmiştir.

Davaya üçüncü taraf olarak katılan “İnsan Hakları Komiseri“, Sözleşme’den muafiyet bildirimi hakkında herhangi bir yorumda bulunmamıştır.

Özel Raportör ise olağanüstü hal ilanının haklı kılan şartların ortadan kalkması halinde, derogasyonla bağlantılı olarak bireylerin haklarının kısıtlanamayacağını belirtmiştir.

AİHM’in olağanüstü halde yükümlülükleri askıya alma konusundaki yaklaşımı

AİHM, incelemesini mevcut davada istisnai istisna hakkının kullanılması için Sözleşme’nin 15. maddesinde belirtilen şartların olup olmadığı bağlamında gerçekleştirmiştir.

Bu bağlamda AİHM, öncelikle, askeri darbe girişimi sonucu meydana gelen ağır tehlikelerle, ulusun hayatına yöneltilen tehdidin üstesinden gelmek amacıyla, olağanüstü hal ilan edildiğini belirtmiştir.

Kararda AİHM, Türkiye tarafından derogasyon bildiriminin yapıldığına dikkat çekmiştir. Türkiye ise Sözleşme’nin hangi maddelerinin bir derogasyon konusunu oluşturduğunu açıkça belirtmemiştir. Bunun yerine, “alınan önlemlerin Sözleşme kapsamındaki yükümlülüklerden derogasyon gerektirebileceğini” belirtmekle yetinmiştir.

AİHM ayrıca, taraflardan hiçbirinin, Türkiye tarafından istisna bildiriminin Sözleşme’nin 15 § 3 fıkrasında belirtilen yasal gerekliliği yerine getirmediğini belirtmiştir. Dolayısıyla AİHM, Avrupa Konseyi Genel Sekreterinin tedbirlerden tam olarak haberdar edilmemesine karşı çıkmadığını gözlemlemiştir. 

AİHM, Sözleşme’nin 15. maddesi uyarınca, herhangi bir Yüksek Sözleşmeci Tarafın, savaş zamanında veya ulusun hayatını tehdit eden acil durumlarda, Sözleşme kapsamındaki yükümlülüklerinden sapan önlemler alma hakkına sahip olduğunu belirtmiştir. Bu önlemlerin, maddenin 2. paragrafında belirtilen, söz konusu tedbirlerin durumun gereklilikleri ile kesin olarak orantılı olması ve uluslararası hukukun diğer yükümlülüklerle çelişmemesi gerekir (bkz: Lawless/İrlanda (no.3) , 1 Temmuz 1961, § 22, sayfa 55, Seri A, 3).

AİHM’e göre, “halkın hayatı” ve “kamusal bir aciliyet” ile yaşamın tehdit edilip edilmediğini ve durum eğer öyleyse gerekli önlemlerin neler olduğunu belirlemek Akit Devlete ait bir görevdir (bkz: A. ve Diğerleri/Birleşik Krallık [BD], no. 3455/05, § 173, AİHM 2009). 

Olağanüstü halde yükümlülükleri askıya alma konusunda Devletin geniş taktir yetkisi vardır

Ulusal makamlar, günün acil ihtiyaçlarıyla doğrudan ve sürekli temas halinde olmaları nedeniyle gerekli derogasyonların niteliğine ve kapsamına karar verme konusunda daha iyi konumdadırlar.

Buna göre, bu konuda ulusal makamların geniş bir takdir yetkisi vardır. Bununla birlikte AİHM, Devletlerin bu konuda sınırsız bir takdir yetkisine sahip olmadıklarını vurgulamıştır. Yurt içi takdir yetkisine Avrupa denetimi eşlik etmektedir (bkz: Brannigan ve McBride/Birleşik Krallık, 26 Mayıs 1993, § 43, Seri A no. 258‑B).

Mevcut davada AİHM, Hükümet’in askeri darbe girişiminin ve sonrasında demokratik anayasal düzene ve insan haklarına ciddi zararlar verdiğine, yani ulusun yaşamına yönelik bir tehdidin varlığına işaret ettiği konusuna dikkat çekmiştir. AİHM ayrıca, başvurucunun bu değerlendirmeye itiraz etmediğini belirtmiştir.

Anayasa Mahkemesi kararına atıf

AİHM, AYM’nin olağanüstü hal ilanına yol açan gerçekleri anayasal bir perspektiften incelemiştir. AİHM, askeri darbe girişiminin ulusun yaşamı ve varoluşuna karşı ciddi bir tehdit oluşturduğu sonucuna vardığını belirtmiştir.

AYM’nin bulguları ışığında AİHM, benzer şekilde, askeri darbe girişimini, Sözleşme anlamında “ulusun hayatını tehdit eden olağanüstü hal” olarak kabul etmiştir.

Sonuç değerlendirmesi

Tedbirlerin kati suretle durumun zaruretinden kaynaklanıp kaynaklanmadığı hususunda AİHM, “hukuka uygun”  ve “kanunun emrettiği usule uygun” olmayan bir tedbirin olduğu sonucuna varılamayacağına karar vermiştir.

AİHM, olağanüstü halde yükümlülükleri askıya alma konusundaki yaklaşımını ortaya koydu.

Bireysel Başvuruhttp://www.bireyselbasvuru.com.tr
Hukuk alanında en merak edilen konular hakkında avukat ve hukukçulara en güncel hukuki bilgiler. Hukuki sorunlara hukuksal cevaplar...

Son yazılar

Bilişim suçları cezası ne kadar. Bilişim suçları cezası kaç yıl.

Bilişim suçları cezası ne kadarBilişim suçları cezası ne kadar? Bilişim suçlarının cezası...

TCK 86-Kasten yaralama suçu nedir?

TCK 86 - kasten yaralama suçu nedir? Kasten yaralamaya teşebbüs suçu nedir? Kasten yaralamanın ihmali davranışla işlenmesi, Kasten yaralama suçu ve haksız tahrik, basit yaralama suçu ve cezası
TCK 86-Kasten yaralama suçu nedir? TCK 86-Kasten yaralama suçu 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun (TCK) 86-88. maddelerinde açıklamıştır....

Takipsizlik kararına itiraz dilekçesi

Takipsizlik kararına itiraz nasıl yapılır Takipsizlik kararına itiraz dilekçesi örneğine aşağıda yer verilmiştir. Aşağıda verilen örnek bilgi amaçlı...

Takipsizlik kararı nedir (CMK 172)

Takipsizlik kararı nedir? Takipsizlik ne demek? Takipsizlik kararına itiraz nasıl yapılır? Süresi ne kadardır? Hangi durumlarda takipsizlik kararı verilir.
Takipsizlik kararı ne demek (CMK 172) Takipsizlik kararı nedir? Ceza Muhakemesi Kanunu’nun (CMK) 172/1 maddesine göre Cumhuriyet savcısınca,...

En çok okunanlar

Gizli tanık beyanları tek başına hükme esas alınamaz

Gizli tanık beyanları tek başına hükme esas alınamaz
Gizli tanık beyanları tek başına hükme esas alınamaz Gizli tanık beyanları tek başına hükme esas alınamaz. Anayasa Mahkemesi...

Örgüte bilerek ve isteyerek yardım etmek (TCK 220/7) konusunda AİHM kararı

Örgüte bilerek ve isteyerek yardım etmek (TCK 220/7) konusunda AİHM kararı
Örgüte bilerek ve isteyerek yardım etmek (TCK 220/7) konusunda AİHM kararı AİHM, örgüte bilerek ve isteyerek yardım etmek...

Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru nedir? Bireysel başvuru nedir?

Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru nedir? Bireysel başvuru nedir?
Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru nedir? Bireysel başvuru nedir? Bireysel başvurunun tanımı Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru nedir? Bireysel başvuru, temel hak ve...

Bireysel başvuru kapsamındaki haklar nelerdir (konu bakımından yetki)?

Bireysel başvuru kapsamındaki haklar nelerdir?
Bireysel başvuru kapsamındaki haklar nelerdir? Bireysel başvuru kapsamındaki haklar nelerdir? Bireysel başvuru kapsamındaki haklar hakkında kısa bilgiler. Bireysel başvuruya konu edilebilecek haklar nelerdir? Hangi...

Su kirliliğinin çevresel etkileri konusunda devletin pozitif yükümlülüğü vardır

Su kirliliğinin çevresel etkileri konusunda devletin pozitif yükümlülüğü vardır
Su kirliliğinin çevresel etkileri konusunda devletin pozitif yükümlülüğü vardır Su kirliliğinin çevresel etkileri yaşam alanlarımız ve toplum sağlığı...